خلق كرده حسابِ بعد از آن را هم كرده و با مآل انديشى اشياء جهان را خلق فرموده است . « فألطف تدبيره » يعنى خداوند تدبير اشياء را لطيف و دقيق قرار داده است . و بنابر نقل عبده كه « فأحكم تدبيره » آورده معناى جمله چنين است كه خداوند در تدبير اشياء محكم كارى كرده است . هدفدارى جهان آفرينش « وَوَجَّهَهُ لِوِجْهَتِهِ فَلَمْ يَتَعَدَّ حُدُودَ مَنْزِلَتِهِ » ( و هر يك را در مسير خاصّ خودش قرار داده ، پس از حدودى كه براى هر يك تعيين گشته تجاوز نكرده است . ) « توجيه » به معناى متوجّه كردن است ، « وجّهه لِوِجهته » يعنى هر چيزى را كه خلق كرده در مسير خودش قرار داده است ; در آيه شريفه آمده است : ( و لكلّ وجهة هو مولّيها ) ( 1 ) هر موجودى در همان مسير و فايده اى كه خلق شده قرار مىگيرد ، اينجا هم حضرت فرموده است : خداوند هر موجودى را در راه خودش قرار داده است ; جمادات در راه خودشان قرار گرفته اند ، نباتات و حيوانات هم در راه خودشان قرار گرفته اند ، خورشيد و ماه و ستارگان هم هر يك در مسير و راه خودشان قرار گرفته اند ، هر چيزى و هر كسى براى هدف خاصّى خلق شده و در راه همان هدف هم قرار گرفته است . « فلم يتعدّ حدود منزلته » از آن حدودى كه خدا برايش مشخّص كرده و آن را در آن حدّ و حدود قرار داده تعدّى و تجاوز نمىكند . موجودات جهان هستى از مسيرِ اصلى خود تجاوز نمىكنند و حركت آنها در آن هدف و مسيرى است كه براى آن خلق شده اند ، هيچ چيزى بر خلاف نظمِ جهانِ هستى حركت ندارد و خلقت

--> 1 - سوره بقره ، آيه 148